افزایش مصرف بنزین و هزینه سوخت باعث شده دوباره توجه بسیاری از رانندگان به خودروهای دوگانه سوز جلب شود. وقتی یک خودرو امکان استفاده از بنزین و CNG را به صورت جداگانه داشته باشد، راننده می تواند بخش زیادی از مسیرهای روزانه خود را با سوخت ارزان تر طی کند و وابستگی کمتری به بنزین داشته باشد.
البته دوگانه سوز کردن خودرو فقط به معنی نصب یک مخزن گاز نیست. نوع خودرو، کیفیت تجهیزات، نحوه نصب، وضعیت موتور و استاندارد بودن مرکز تبدیل، همگی روی ایمنی و عملکرد نهایی خودرو تاثیر دارند. به همین دلیل قبل از تبدیل خودرو بنزینی به دوگانه سوز، بهتر است هم مزایا را بدانیم و هم محدودیت های آن را.
نحوه عملکرد خودرو دوگانه سوز
در خودرو دوگانه سوز، علاوه بر سیستم سوخت رسانی بنزین، مجموعه دیگری برای استفاده از گاز طبیعی فشرده یا همان CNG نصب می شود. این مجموعه معمولا شامل مخزن CNG، شیرها و لوله های فشار قوی، رگولاتور، انژکتورهای گاز و تجهیزات کنترلی است.
پس از تبدیل، خودرو قابلیت استفاده از هر دو سوخت را دارد. راننده می تواند بخش زیادی از رانندگی روزمره را با CNG انجام دهد و در صورت تمام شدن گاز یا نبود جایگاه CNG، از بنزین استفاده کند.
این موضوع یکی از تفاوت های مهم خودرو دوگانه سوز با خودروهای تک سوخت است؛ یعنی عملا انتخاب بیشتری برای تامین سوخت خودرو خواهید داشت.
دوگانه سوز کردن خودرو چقدر مصرف بنزین را کاهش می دهد؟
میزان کاهش مصرف بنزین به این بستگی دارد که چه مقدار از پیمایش خودرو با CNG انجام شود.
برای مثال اگر خودروی شما در ماه ۱۵۰۰ کیلومتر حرکت کند و بتوانید بیشتر این مسافت را با CNG طی کنید، بخش قابل توجهی از بنزینی که قبلا مصرف می کردید دیگر مورد نیاز نخواهد بود. بنابراین برای رانندگان پرمصرف، تاکسی ها، خودروهای اینترنتی و افرادی که هر روز مسافت زیادی طی می کنند، تاثیر اقتصادی دوگانه سوز کردن معمولا بیشتر است.
اما باید به یک نکته مهم توجه کرد: دوگانه سوز شدن به معنی کاهش یک درصد ثابت از مصرف انرژی خودرو نیست. در واقع CNG جایگزین بنزین می شود و هرچه بیشتر از گاز استفاده کنید، مصرف بنزین شما نیز کمتر خواهد شد.
در سطح کلان هم توسعه خودروهای دوگانه سوز به عنوان یکی از راه های کاهش مصرف بنزین دنبال می شود. برای نمونه، شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی اعلام کرده بود تولید ۵۵ هزار خودروی دوگانه سوز جدید می تواند سالانه حدود ۳۳۰ میلیون لیتر از مصرف بنزین کم کند.
آیا دوگانه سوز کردن خودرو واقعا اقتصادی است؟
برای پاسخ به این سوال باید به میزان استفاده شما از خودرو نگاه کرد.
اگر خودرو بیشتر روزها در پارکینگ است و پیمایش سالانه کمی دارد، صرفه جویی حاصل از CNG ممکن است اهمیت زیادی نداشته باشد. اما هرچه پیمایش خودرو بیشتر شود، اختلاف هزینه استفاده از بنزین و CNG بیشتر خودش را نشان می دهد.
اگر استفاده شما از خودرو بسیار محدود باشد، بهتر است قبل از تبدیل فقط به قیمت سوخت نگاه نکنید و هزینه نگهداری، کاهش فضای صندوق و شرایط خودرو را نیز در نظر بگیرید.
در نهایت، تصمیم برای دوگانه سوز کردن خودرو به میزان استفاده، هزینه سوخت و شرایط خود خودرو بستگی دارد. برای کسی که قصد خرید خودروی های وارداتی دارد، موضوع کمی متفاوت است و بهتر است پیش از انتخاب خودرو، هزینه های نگهداری، مصرف سوخت و نوع کاربری آن را هم در نظر بگیرد. در چنین شرایطی، آشنایی با مجموعه های فعال بازار خودرو مانند آرینا درایو می تواند بخشی از مسیر بررسی گزینه های موجود در بازار باشد.
مزایا و معایب خودروهای دوگانه سوز
دوگانه سوز کردن خودرو می تواند مزایای اقتصادی قابل توجهی داشته باشد، اما بدون ایراد هم نیست.
مهم ترین مزایای خودرو دوگانه سوز:
۱. کاهش هزینه سوخت
مهم ترین دلیل انتخاب CNG برای بسیاری از رانندگان، کاهش هزینه سوخت است. این مزیت برای خودروهای پرپیمایش اهمیت بیشتری دارد.
۲. کاهش وابستگی به بنزین
وقتی خودرو امکان استفاده از دو نوع سوخت را داشته باشد، در تمام مسیر وابسته به بنزین نخواهید بود.
۳. افزایش مجموع پیمایش خودرو
وجود مخزن CNG در کنار باک بنزین باعث می شود مجموع مسافتی که خودرو با هر دو سوخت می تواند طی کند افزایش پیدا کند.
۴. امکان انتخاب سوخت
اگر به جایگاه CNG دسترسی نداشته باشید، همچنان امکان ادامه مسیر با بنزین وجود دارد.
معایب خودروهای دوگانه سوز:
۱. کاهش فضای صندوق عقب
مخزن CNG حجم قابل توجهی دارد و در بسیاری از خودروهای سواری بخشی از صندوق عقب را اشغال می کند.
۲. افزایش وزن خودرو
مخزن و تجهیزات سیستم گازسوز وزن خودرو را افزایش می دهند و این موضوع می تواند تا حدی روی عملکرد خودرو تاثیر داشته باشد.
۳. احتمال افت توان موتور
در برخی خودروها هنگام استفاده از CNG، به خصوص در سربالایی، شتاب گیری یا هنگام روشن بودن کولر، افت توان نسبت به حالت بنزینی احساس می شود. میزان آن به نوع موتور، تنظیم سیستم و کیفیت تجهیزات وابسته است.
۴. نیاز بیشتر به توجه فنی
تنظیم نبودن سیستم گاز، تجهیزات نامناسب یا نصب غیر اصولی می تواند باعث بد کار کردن موتور، روشن شدن چراغ چک یا افزایش فشار روی برخی قطعات شود. به همین دلیل کیفیت نصب اهمیت زیادی دارد.
آیا دوگانه سوز کردن به موتور خودرو آسیب می زند؟
نمی توان گفت هر خودروی دوگانه سوز حتما دچار خرابی موتور می شود. بخش زیادی از مشکلاتی که درباره خودروهای گازسوز شنیده می شود به نصب غیر استاندارد، تنظیم نبودن سیستم، تجهیزات نامناسب یا نگهداری نادرست مربوط است.
سلامت اولیه موتور هم اهمیت زیادی دارد. اگر موتور خودرو قبل از تبدیل مشکل فنی داشته باشد، اضافه کردن سیستم CNG می تواند مشکلات موجود را بیشتر نمایان کند.
به همین دلیل بهتر است قبل از تبدیل، وضعیت موتور، سیستم جرقه زنی، شمع ها، سیستم خنک کننده و سایر بخش های مهم بررسی شود.
هزینه و نحوه دوگانه سوز کردن خودرو
هزینه دوگانه سوز کردن خودرو را نمی توان با یک عدد ثابت اعلام کرد. نوع خودرو، نوع کیت، مخزن، تجهیزات نصب شده و همچنین استفاده از طرح های حمایتی روی مبلغ نهایی تاثیر دارد.
در سال های اخیر طرح هایی برای تبدیل رایگان برخی خودروهای واجد شرایط اجرا شده است. برای مثال در طرح اعلام شده در سال ۱۴۰۴، خودروهای شخصی مدل ۱۳۹۴ و بالاتر امکان ثبت نام برای تبدیل رایگان را پیدا کردند و تجهیزات، مخزن و نصب در قالب طرح بدون دریافت هزینه انجام می شد.
همچنین در شهریور ۱۴۰۵ فراخوان تبدیل رایگان خودروهای پرپیمایش فعال در سکوهای اینترنتی حمل و نقل نیز اعلام شده است.
بنابراین قبل از پرداخت هزینه به یک کارگاه خصوصی، بهتر است آخرین شرایط طرح های رسمی را بررسی کنید.
مراحل کلی تبدیل خودرو به دوگانه سوز
فرایند معمولا به شکل زیر انجام می شود:
- بررسی شرایط خودرو و امکان تبدیل آن به CNG
- ثبت درخواست در سامانه رسمی در صورت واجد شرایط بودن
- انتخاب یا معرفی کارگاه مجاز
- بررسی فنی خودرو قبل از نصب
- نصب مخزن، کیت و تجهیزات سوخت رسانی CNG
- تنظیم سیستم و بررسی عملکرد موتور
- انجام کنترل ها و آزمون های ایمنی
- تحویل خودرو و ارائه اطلاعات مربوط به استفاده و نگهداری
سامانه GCR شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی برای ثبت نام طرح های مربوط به تبدیل خودروها مورد استفاده قرار گرفته است.
آیا دوگانه سوز کردن خودرو خطرناک است؟
نگرانی درباره مخزن CNG طبیعی است؛ چون گاز داخل مخزن با فشار بالا نگهداری می شود. اما مسئله اصلی، استاندارد بودن مخزن، تجهیزات، نصب و بازرسی دوره ای است.
به همین دلیل نباید برای کاهش هزینه به سراغ کارگاه های غیر مجاز یا تجهیزات نامشخص رفت. سیستم سوخت رسانی CNG باید مطابق استاندارد نصب شود و مخزن نیز باید سالم و مورد تایید باشد.
بنابراین هنگام انتخاب مرکز تبدیل، قیمت پایین تر نباید تنها معیار تصمیم گیری باشد. ایمنی مخزن و کیفیت نصب اهمیت بسیار بیشتری دارد.
جمع بندی
دوگانه سوز کردن خودرو می تواند راهی موثر برای کاهش وابستگی به بنزین و کنترل هزینه سوخت باشد؛ مخصوصا برای خودروهایی که پیمایش زیادی دارند. در مقابل، افت نسبی توان، اشغال فضای صندوق، افزایش وزن و نیاز به نگهداری صحیح را هم نباید نادیده گرفت.
اگر خودرو از نظر فنی سالم باشد، تبدیل در مرکز مجاز انجام شود و بخش زیادی از مسیرهای روزانه با CNG طی شود، استفاده از خودروی دوگانه سوز می تواند از نظر اقتصادی انتخاب قابل توجهی باشد.